მართალია, სოკო სასარგებლო პროდუქტია, მისგან დამზადებული კერძებიც გემრიელი, მაგრამ ამის პარალელურად, სოკოთი მოწამვლა მსოფლიოში საკვებით გამოწვეული ინტოქსიკაციების ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ რისკს წარმოადგენს. სტატიას AMBEBI.GE აქვეყნებს.
საკვებად ვარგისი მრავალი სახეობის სოკოს გარდა, არსებობს შხამიანი სოკოებიც, რომელთა საკვებად გამოყენების შემთხვევაში შესაძლოა როგორც კუჭ-ნაწლავის სისტემის მსუბუქი გაღიზიანება, ასევე მძიმე მოწამვლა ან გარდაცვალებაც კი განვითარდეს.
თემა, რომელზეც ახლა ვსაუბრობთ, სწორედ სოკოთი მოწამვლაა. ხშირ შემთხვევაში მოწამვლა მსუბუქი ან საშუალო სიმძიმის ინტოქსიკაციით მთავრდება, თუმცა არის სავალალო, ლეტალური გამოსავალიც.
როგორ ამოვიცნოთ საკვებად ვარგისი სოკო – ამ კითხვით მივმართეთ კლინიკურ ტოქსიკოლოგს, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორს, პირველი საუნივერსიტეტო კლინიკის ტოქსიკოლოგიური მიმართულების ხელმძღვანელს – ეკა ქურდაძეს.
“სოკო კვებითი თვალსაზრისით ძალიან სასარგებლო პროდუქტია, თუმცა უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, მას სად ვაგროვებთ. ყველაზე მეტი პრობლემა მაინც თვითშეგროვებულ სოკოზე მოდის. სტაციონარში მოხვედრილი პაციენტების უმეტესობა ასეთ შემთხვევებს წარმოადგენს.
ბევრს აქვს განცდა, რომ კარგად იცნობს სოკოს და შეუძლია მისი გარჩევა, თუმცა საკვებად ვარგის სოკოებს ხშირად აქვთ შხამიანი ორეულები, რომელთა გარჩევაც არც ისე მარტივია… გარდა იმისა, არის თუ არა სოკო შხამიანი, მის უსაფრთხოებაზე მოქმედებს სხვადასხვა ფაქტორი.
დიდი მნიშვნელობა აქვს შეგროვების ადგილს. სოკო აქტიურად წვიმიანი პერიოდის შემდეგ ამოდის, და სწორედ ახლა არის ეს პერიოდი. მნიშვნელოვანია იმ კონკრეტული არეალის ეკოლოგიური მდგომარეობა – დაბინძურებულია თუ არა გარემო, არის თუ არა ტერიტორიაზე რაიმე სახის ნარჩენი ტოქსინები. სოკო გარემო პირობების ძლიერი ინდიკატორია: ნიადაგიდან, ჰაერიდან თუ ატმოსფერული ნალექებიდან იგი უჯრედულ დონეზე მარტივად შეიწოვს მძიმე მეტალებსა და შხამქიმიკატებს.
თუ ასეთ დაბინძურებულ, თუნდაც საკვებად ვარგის სოკოს მივირთმევთ, ორგანიზმში მაინც ვითარდება მოწამვლა, ვინაიდან ის ყველაზე მარტივად ითვისებს გარემოში არსებულ ტოქსიკურ ნაერთებს – იქნება ეს საყოფაცხოვრებო თუ სამრეწველო ტოქსინები, გამონაბოლქვი, წვის პროდუქტები და ა.შ. გარდა ამისა, დაბინძურებულ გარემოში სოკომ შესაძლოა მუტაციაც განიცადოს – იცვლება მისი ცილოვანი სტრუქტურა, რაც ასევე ხდება მოწამვლის მიზეზი… ასევე მნიშვნელოვანია, პროდუქტი რამდენად ახალია, რადგან სოკო მალფუჭებადია. მისი განმეორებითი გაყინვა-გალღობა ცვლის ცილოვან სტრუქტურას. აუცილებელია მომზადების წესების ცოდნაც“ – გვეუბნება ეკა ქურდაძე.
– გავრცელებულია მოსაზრება, რომ ალკოჰოლი გაამარტივებს ან ანეიტრალებს სოკოს ტოქსინებს…
– ეს სიმართლეს არ შეესაბამება და მითია. ალკოჰოლი ტოქსინს ვერანაირად ვერ ანეიტრალებს. პირიქით, არსებობს სოკოს კონკრეტული სახეობები, რომელთა მიღება ალკოჰოლთან ერთად კატეგორიულად იკრძალება. ამ დროს ირღვევა ფერმენტული პროცესები – სოკოში არსებული ნივთიერებები ბლოკავს ღვიძლის მიერ ალკოჰოლის მონელების უნარს, რაც მძიმე ინტოქსიკაციას იწვევს… ასევე მითია მომზადებისას ხახვის ჩაგდება და მისი გაშავებით შხამის განსაზღვრა. ეს მეთოდი აბსოლუტურად უსარგებლოა.
– რომელი ჯგუფისაა სოკო, რომელიც ალკოჰოლთან ერთად იწვევს რეაქციას?
– მას ხშირად „მგლის სოკოს“ ეძახიან, სამეცნიერო ენაზე კი Coprinopsis atramentaria (სილიო) (მელნის სოკოს) ჯგუფია. ამ სოკოს მიღებიდან მინიმუმ სამი დღის განმავლობაში ალკოჰოლის დალევა არ შეიძლება.
ორგანიზმში მოხვედრილი ალკოჰოლი ფერმენტების საშუალებით გარდაიქმნება არატოქსიკურ მეტაბოლიტებად. ამ სოკოში არსებული ტოქსინი კი ბლოკავს ამ პროცესს, რის გამოც ორგანიზმში გროვდება აცეტალდეჰიდი და ვითარდება მძიმე ინტოქსიკაცია.
– საქართველოში გავრცელებული სოკოებიდან რომელია ყველაზე საშიში?
– მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ყველაზე პრობლემურია სოკო, რომელსაც ხალხში „თეთრ ბილწას“ უწოდებენ. ძალიან ჰგავს საკვებად ვარგის ქამა სოკოს, თუმცა მასთან შედარებით ფატალური მოწამვლის გამოწვევა შეუძლია. შეიცავს ამანიტინის ჯგუფის ტოქსინებს და ამიტომაც მაღალი ლეტალობით გამოირჩევა.
ამ სოკოს ვერაგი თვისება აქვს: თავდაპირველად იწყება ჩვეულებრივი კუჭ-ნაწლავის აშლილობით (გულისრევა, ღებინება, ფაღარათი, მუცლის ტკივილი). პირველადი დახმარების შემდეგ პაციენტის მდგომარეობა თითქოს უმჯობესდება, თუმცა მოგვიანებით იწყება ღვიძლის მწვავე უკმარისობა. სამწუხაროდ, ადრეულ ეტაპზე ღვიძლის დაზიანების ამოცნობა კლინიკურად რთულია, ხოლო როდესაც სიმპტომები უკვე გამოვლინდება, პაციენტის გადარჩენა ძალზე რთულდება.
ამიტომ, როცა სტაციონარში ხვდება პაციენტი, განაგრძეთ კითხვა
Comments are closed.